Η ΕΠΙΔΕΙΝΩΣΗ ΤΗΣ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΣΕ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ.

Διχως καμια αμφιβολια η παρουσα οικονομικη καταστροφη που εχει πληξει την χωρα μας τα τελευταια χρονια εχει επιφερει βαρυτατο πληγμα στην λειτουργια και την ασκηση της κοινωνικης πολιτικης εκ μερους του επισημου κρατους.

Πολλες απο τις παροχες οικονομικες και αλλες ειτε υπεστησαν μειωσεις ή ακομη και χαθηκαν ολοσχερως. 

Βεβαια,για να ειμαστε ειλικρινεις,το ολο συστημα της κοινωνικης πολιτικης και των καθε ειδους παροχων στις πιο ευαισθητες και ευπαθεις κοινωνικες ομαδες καθε αλλο παρα υποδειγματικα λειτουργουσε…

Ολοι μας, ακουσαμε εκπληκτοι οτι ολοκληρες περιοχες, χωρια σε ποσοστα της τάξης του 90%, επιδοτουνταν και απολαμβαναν ευεργετικων προνομίων,σαν ατομα με αναπηριες,χωρις βεβαια να υφισταται κατι τετοιο! Τα χρηματα και τα τεραστια ποσα που διεθετε το κρατος και ο καθενας φορολογουμενος δηλαδη δεν πηγαιναν κατ αναγκην στους ανθρωπους που πραγματικα τα δικαιούνταν, αλλα στις τσεπες καποιων επιτηδειων, καποιων ημετερων,με το επισημο κρατος καθε φορα να κανει τα στραβα ματια προς συλλογη ψηφων και στη βαση της “εξυπηρετησης”των κομματικων συμφεροντων και του πελατειακου κρατους. 

Ερχομενη αυτη η οικονομικη καταστροφη και με την ανθρωπιστικη πλεον κριση να εχει πληξει μεγαλο μερος του πληθυσμου,αναρωτιομαστε τι πρεπει να γινει στην παρουσα συγκυρια ετσι ωστε να μπορεσει να στηθει και οργανωθει εκ των θεμελιων του μια πολιτικη για τους ανθρωπους με αναπηριες,που ενεκα της κακης εφαρμογης των πολιτικων των περασμενων ετων αδικα χανουν καθημερινα μερος απο τις ευεργετικες ρυθμισεις που ειχαν θεσπιστει για αυτους απο την πολιτεια,οπως σε ολα τα δυτικα και πολιτισμενα κρατη. Αλλα θαρρω οτι δεν ηταν μοναχα η κατασπαταληση των οικονομικων πορων που οδηγησε στον κατακερματισμο και την αποδιοργανωση του κοινωνικου κρατους..Τουναντιον,αυτη η ακριτη και ασυδωτη επιδοματικη πολιτικη λειτουργουσε στη βαση του 

απροπροσανατολισμου και εις βαρος των πραγματικων αναγκων των ΑμεΑ, που θα πρεπει να ειναι η ένταξή τους στην εκπαιδευση και το σχολειο με στοχο την επαγγελματικη και κοινωνικη ενσωματωση και προσωπικη προοδο και ευημερια,ανεξαρτησια και λειτουργικοτητα στην καθημερινοτητα. 

ΤΟ ΚΥΡΙΑΡΧΟ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΜΟΝΤΕΛΟ ΕΙΝΑΙ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΑΝΤΙΘΕΤΟ ΣΤΗΝ ΕΝΤΑΞΗ ΤΩΝ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΑΝΑΠΗΡΙΑ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ 

Η χειραγωγηση του ανθρωπινου πνευματος στο πεδιο των αξιων της αγορας και η αναγωγή του ιδιου του ανθρωπου ως οικονομικης μοναδας ειναι a priori αντιπαιδαγωγικος συλλογισμος και οταν μαλιστα εχουμε να κανουμε με ανθρωπους με ιδιαιτεροτητες και ειδικες αναγκες και αναπηριες τοτε και η συμβολικη ρητορικη περι “εκδημοκρατισμου” και “δικαιωματων”,στο πεδιο της εφαρμογης κυριαρχουν οι διακρισεις και οι αποκλεισμοι. Απο την εποχη της αντιληψης οτι:”δεν παιρνουν ολα τα παιδια τα γραμματα”μεχρι σημερα που η υπερτατη αξια,η ανταγωνιστικοτητα που θετει τον ανθρωπο στο πεδιο της πληρους εμπορευματοποιησης και καθε εννοια που δεν συμβαδιζει με την οικονομικη αποδοτικοτητα ενοχοποιειται λιγα βηματα εχουν γινει ως προς την παιδαγωγικη και παιδευτικη έννοια της ενταξης στο κοινωνικοποιητικο ρολο του σχολειου,που εχει σαν στοχο την ομαλη ενταξη ολων των μαθητων στην κοινωνια και στη επαγγελματικη ζωη-πολλω δε μαλλον και πολλαπλασιαστικα στην περιπτωση των ΑμεΑ. 

Σε αυτη τη δίνη των κοινωνικων αντιπαραθεσεων,τα ατομα με αναπηρια (Α.με.Α) βρισκονται στο ματι του κυκλωνα,αφου επιχειρειτε να εδραιωθει με μεγαλη ευκολια η αποψη οτι δεν μπορουν να συμμετεχουν ισοτιμα και θα πρεπει κατα μονας καποιοι ν αποδειξουν οτι εχουν μια οριακη δυνατοτητα ενταξης.Και αυτο παρα το γεγονος οτι “η ειδικη αγωγη και οι ειδικες εκπαιδευτικες αναγκες προκυπτουν απο την αδυναμια της γενικης εκπαιδευσης να διευθετησει και να συμπεριλάβει την πληρη ποικιλομορφια των μαθητων”.

Πολυ ευστοχα εχει επισημανθει,οτι η “βασικη ερωτηση δεν πρεπει να αναφερεται στις δυνατότητες και την ετοιμοτητα του παιδιου να ενταχθει,αλλα στις δυνατότητες και στην ετοιμοτητα του σχολειου να το δεχτει” 

Στην πολιτικη της ενταξης,δεν θα πρεπει να τονιζουμε ή να προσεγγιζουμε μονο τη μαθησιακη ανελιξη του παιδιου,γιατι ενα μεγαλο κεφαλαιο της σχολικης ενταξης ειναι ο κοινωνικοποιητικος ρολος του σχολειου,η καλλιεργεια θεμελιακων δημοκρατικων αξιων,της συνεργατικοτητας,της συντροφικοτητας και της αλληλεγγυης που ειναι βασικο εργο του σχολειου.Οι κοινωνικοι διαχωρισμοι και οι αποκλεισμοι απο μονοι τους,ανεξαρτητα απο το προβλημα αναπηριας,ανοιγουν εναν κυκλο περιθωριοποιησης και απομονωτισμου,αφου”το απομονωμενο ή το παραμενον μακρια των συνομηλίκων του παιδι δυναται να θεωρηθει συναισθηματικως διαταραγμενο διοτι η συμπεριφορα του,αν και ειναι μια προσπαθεια αποφυγης του αγχους(αγωνιας),στην πραγματικοτητα παρεμβάλλεται στη αναπτυξη και τη εξελιξη του”.Εδω πρεπει να επισημανθεί οτι η ελλειψη ουσιαστικης συναναστροφης ενος ανθρωπου με αλλους ανθρωπους και ιδιαιτερα στα παιδια και στους νεους,θεωρειται η μεγαλυτερη τιμωρια που μπορει να του επιβληθει,αφου αποδιοργανωνεται πληρως η προσωπικοτητα του και αλλοιώνονται τα ερμηνευτικα του σχηματα για τον κοσμο και τον εαυτο του. 

Ιδιαιτερα σημαντικη ειναι η συζητηση στο πολιτικο-ιδεολογικο πλαισιο,οπου κρινεται το θεμα της ενταξης των ΑμεΑ και σ αυτο το πλαισιο ανταλλαγησαν,κατα την διαρκεια αυτης της προσπαθειας/προγραμματος για την αναπηρια στα κατα τοπους μαθηματα των Πανεπιστημιων που συμμετειχαν διαφορες αποψεις και εκφραστηκαν με επιχειρηματα πληθος θεσεων αλλα και εφαρμοσμενων σε αλλες χωρες πρακτικες στο ζητημα: α)τεθηκε το ζητημα της αμφισβητησης και της ανατροπης των προκαταληψεων,που σε μεγαλο βαθμο καθοριζει την εικονα που υπαρχει για τα ΑμεΑ.Υπηρξε στις συζητησεις και στη δοκιμασια της κριτικης σκεψης και της επιστημονικης γνωσης οι παγιωμένες αντιλήψεις,τα ανεγγιχτα στερεοτυπα και αλλες ανορθολιστικες και αναχρονιστικες δοξασιες.β) στοχαστηκαμε για το αν οι ανθρωπιστικες αξιες εχουν πρακτικη προβολη στην καθημερινη μας ζωη ή αν αποτελουν ηθικο-θεωρητικο αλλοθι για αλλες ανεφικτες και ανυπαρκτες κοινωνιες και για αλλες ουτοπικες και απροσδιοριστες εποχες.(ανεξοδα κι ανέφικτα οραματα).γ)μιλωντας για τις κυριαρχες νεοφιλελευθερες πολιτικες στην εποχη μας και την αποθέωση των νομων της αγορας και την υπερτατη αξια του ανταγωνισμου,η οποια καλλιεργειται στα παιδια απο πολυ μικρη ηλικια,αλλα και στους ανθρωπους σε καθε τους κοινωνικη δραστηριοτητα,ενίοτε με σφοδροτητα; και ολη αυτη η συμπεριφορα αντιπαρατιθεται σε καθε αντιληψη κοινωνικου κρατους και κοινωνικης δικαιοσυνης και επομενως και στην σχολικη,οικονομικη, κοινωνική ενταξη των ατομων με αναπηρια. Μπορει προσχηματικα να πραγματοποιουνται μετρα μερικης ενταξης για ηρεμησουν οι αντιθετες φωνες και να καθησυχαστούν και αποψεις ενος συντηρητικου ακροατηριου που η θρησκευτικη του νοοτροπια εναντιωνεται με την βαρβαροτητα των νεοφιλελευθερων πρακτικων,αλλα ασπαζεται σιωπηρα τους νομους της αγορας.

Παραλληλα αναπτυσσεται η λογικη της ιδιωτικης πρωτοβουλιας,με το επιχειρημα της καλυψης των αδυναμιων του κρατους,ενισχυεται η πρακτικη της φιλανθρωπίας,η οποια και κακης ποιοτητας να ειναι νομιμοποιειται στις συνειδησεις μεσα απο θρησκευτικες αναγωγες.

δ)στα τμηματα που διεξαγοταν αυτη η επιμορφωση ηταν εντονη και η αμφισβητηση της καθολικης αναγωγης του ανθρωπου και πολυ περισσοτερο των ΑμεΑ,σε οικονομικη μοναδα και την αποτροπη του κοινωνικου δαρβινισμου,οπου ο “δυνατοτερος”θα μπορει να υπερισχυει των υπολοιπων,οι οποιοι ανηκουν σε ομαδες ΑμεΑ ή ακομη προερχονται απο περιβαλλοντα αποστερημενα οικονομικα και πολιτισμικα. 

ΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΟ ΤΟΠΙΟ 

Στον χωρο της εκπαιδευσης,οπου συνηθως αναπαραγονται οι κυριαρχες αντιληψεις και η κυριαρχη πολιτικη που πολλες φορες παρουσιαζεται σαν εκπαιδευτικη πεποιθηση,το παιδαγωγικο σκηνικο οσον αφορα την περιπτωση των ΑμεΑ,καθοριζεται στη σχεση εκπαιδευτικου/μαθητη και ειναι συνηθως απαλλαγμενη απο σκοπιμοτητες.Ετσι οι εκπαιδευτικοι βολευονται απο τις κρατουσες αντιληψεις και οχυρωνονται πισω απο το παραδοσιακο/συντηρητικο τροπο λειτουργιας τους και δυσκολα αλλαζουν την προσεγγιση και τον τροπο εργασιας τους και ειτε απο μη γνωση,ειτε απο προσκολληση σε στερεοτυπα παραμενουν αντιπροοδευτικα αδρανεις.Απο την αλλη οι γονεις των παιδιων ΑμεΑ,με το βαρος της ενοχης και το στιγμα που φερουν δεν αποτολμουν και φοβουνται μια νεα δοκιμασια για το παιδι τους στο σχολικο περιβαλλον,που το νοουν(κι οχι αδικα πολλες φορες)σαν εχθρικο και προτιμουν την “ασφαλεια” του σπιτιου τους ή του ιδρυματος. Οι γονεις των “κανονικων” παιδιων εχουν την εδραιωμενη αποψη οτι η εισαγωγη μαθητων με ειδικες εκπαιδευτικες αναγκες στο ιδιο σχολειο με τα παιδια τους θα εχει επιπτωσεις στην προοδο των δικων τους παιδιων κι ετσι αλλοτε φανερα και ανερυθριαστα κι αλλοτε συγκεκαλυμενα και κρυφα επιδιωκουν να μην φοιτουν στο σχολειο των παιδιων, τους μαθητες με ειδικες εκπαιδευτικες αναγκες.Μεσα σε ολη αυτη την αλληλουχια διαφορετικων στασεων μεσα στη σχολικη κοινοτητα η πολιτεια εμφανιζεται σαν διαιτητης στις διαφορες,ξεχνωντας τον πολιτικο της ρολο που ειναι η διασφαλιση προυποθεσεων και συνθηκων συμφωνα με τις οποιες να ειναι δυνατη η ενταξη ολων των παιδιων στο σχολειο,κατι που προκυπτει απο τις επιταγες του Συνταγματος και τους κανονες της ισοπολιτειας. 

Μπορει να υπηρχε θεσμοθετηση της ενταξης αλλα θεωρω οτι μεγαλο και κεφαλαιωδους σημασιας βημα για την ουσιαστικη πραγματοποιηση της ενταξης ειναι η πραγματοποιηση και οι δρασεις του προγραμματος:”Η Ενταξη και η Αναπτυξη ενος Σχολειου για Ολους”οπου ο σχεδιασμος στοχευει σε μια νεα κοινωνικη πολιτικη με στοχο την αλληλοαποδοχη και η εκπαιδευτικη πολιτικη τροποποιείται μεσα απο την επιμορφωση των εκπαιδευτικων και των εμπλεκομενων με την Ειδικη Αγωγη,τον σχεδιασμο νεων αναλυτικων προγραμματων και βοηθηματων της τεχνολογιας και την καταλληλη διαμορφωση των σχολικων χωρων. 

Αλλωστε και οι εκπαιδευτικοι γνωριζουν οτι εχουν σημαντικες δυνατοτητες παιδαγωγικης ελευθεριας που συναρτώνται βεβαια απο την συνειδητοποιηση του κοινωνικου της ρολου,αν μαλιστα με αυτη τη σειρα των επιμορφωσεων γινουν φορεις των αλλαγων της Δρασης <Ενα Σχολειο Για Ολους> και ευαισθητοποιηθούν και ενημερωθουν περαιτερω για τα αμεα,διευρυνοντας την παιδαγωγικη τους ευθυνη και στα υπολοιπα-κανονικα παιδια ως προς την ορθη αντιμετωπιση προς τα αμεα,η δυναμικη της στασης των συμμαθητων της θα μετατραπει σε κακη συνειδηση και η συλλογικη τους δραση θα μπορει στο μελλον να θετει και διεκδικησεις γι αυτα τα παιδια(αμεα). 

Το οτι το σχολειο ειναι ενας ζωντανος οργανισμος ,διαρκως εξελισσομενος, μας το φανερωνει η ιδια η επιστημονικη και παιδαγωγικη σκεψη που αποκαλυπτει τις πραγματικες διαστασεις αλλα και αναδεικνυει λυσεις για την αντιμετωπιση του θεματος της αναπηριας.

Το περασμα απο την παλαιοτερη κυριαρχη προσεγγιση της ιατρικης θεωρησης της αναπηριας στη σημερινη εκπαιδευτικη θεωρηση,εγινε μεσα απο τη συστηματικη και μεθοδικη προσπαθεια του σχολειου αλλα και απο φωτισμενους εκπαιδευτικους και παγκοσμιως και στην Ελλαδα.Νεες προσεγγισεις αναδεικνυονται καθημερινα απο την επιπονη λειτουργια της εκπαιδευσης και ολο και πιο συχνα διαφαινονται οι μεγαλες δυνατοτητες που εχουν τα ατομα με αναπηρια ,για να σπαει κατ αρχην το πυκνο πλεγμα της ενοχης που τα βαραινει και προοδευτικα να αναπτυξουν ολες εκεινες τις δυνατοτητες για να καταστήσουν ολοκληρωμενη την προσωπικοτητα τους,ο καθενας ξεχωριστα.! 

Σ αυτο το προγραμμα εκπαιδευσης και Δια Βιου Μαθησης ,αναδειχθηκαν πρωτοποριακες αποψεις και απο τους θεσμους της οργανωμενης μαθησης και απο τους επιμορφούμενους και απο τις οικογενειες των αμεα που σε ευλογο διαστημα θα μπορουμε να περασουμε απο το σταδιο που ισχυριζοταν οτι το αμεα εχει το προβλημα και πρεπει να το λύσει μονο του,εστω με καποια κοινωνικη στηριξη,στο σταδιο που αποφαίνεται οτι η αναπηρια ειναι πρωτιστως κοινωνικο και οχι προσωπικο προβλημα και ετσι πρεπει να προσεγγιστεί. 

Αυτες οι γνωσεις ,στις οποιες ολοι γιναμε κοινωνοι ειναι πολυ πιο σημαντικες απο τις γνωσεις της τεχνολογιας (που αυτες βεβαια προσφερουν πολυτιμο εργο) που συγκεντρωνουν ωστοσο ευκολα τον καταναλωτικο και αγοραιο θαυμασμο μας ,ακριβως γιατι ειναι γνωσεις που αλλαζουν την ανθρωπολογικη μας ματια,τη ματια με την οποια ερμηνευουμε τον εαυτό μας και τον κοσμο.Νομιζω οτι το πιο σημαντικο αποτελεσμα των δρασεων ειναι η μαχη στο επιπεδο των ιδεων που ειναι η πιο σημαντικη και πιο δυσκολη και ειναι αυτη που θα ανοιξει διαπλατα το κεφαλαιο της ενταξης των αμεα στη σχολικη και εκπαιδευτικη κοινοτητα.Σαφεστατα υπαρχουν και πολλες επιμερους μαχες που πρεπει να κερδηθούν δεδομενης της οικονομικης κρισης που σιγουρα δυσκολευει και ισως καθυστερει αυτη τη προσπαθεια αλλα ταυτόχρονα μας ενισχυει το πεισμα και την δυναμικη μας να δωσουμε ακομη περισσοτερο απο τον εαυτο μας ως προς την επιτευξη του στοχου. Η παιδαγωγικη της ενταξης απαιτει συγκεκριμενες προσπαθειες: 

1)Πολιτικη δυναμικη και κινηματικη αντιληψη με ευρυτερο δημοκρατικο χαρακτηρα που να εκφραζονται απο κοινωνικες δυναμεις .Μια τετοια πολιτικη δεν μπορει παρα να συγκρουστεί με με την νεοφιλελευθερη πολιτικη,που προωθει την εμπορευματοποίηση της εκπαιδευσης ,σχεδον σε καθε πτυχη της.Η ενταξη των αμεα εχει πολιτικο και κοινωνικο χαρακτηρα ,για την δομηση μιας συνεκτικης κοινωνιας ,εξασφαλιζοντας οτι καμια κοινωνικη ομαδα δεν θα αποξενωνεται και δεν θα περιθωριοποιειται .Η γενικοτερη επιρροη του πολιτικου και ιδεολογικου πλαισιου ,δηλαδη η εφαρμοσμενη πολιτικη,ιδιαιτερα σε ενα θεμα με εκτεταμενο φασμα προκαταληψεων και στερεοτυπων ,στον πυρήνα της ενταξης ειναι ισως πιο σημαντικη.

Για τετοιες μεταρρυθμισεις απαιτουνται δημοκρατικα και ανθρωπιστικα κινηματα που θα συνδέσουν το αιτημα της ενταξης με την υποθεση της δημοσιας και δωρεαν παιδειας και με την καθολικη μορφωτικη ανελιξη ολων των νεων.

Αν ειναι κοινη η γλωσσα των ενδιαφερομενων και της πολιτειας η δυσχερης οικονομικη συγκυρια θα ειναι βεβαια εμποδιο (ολοι μας ευχομαστε παροδικο)αλλα θα εχει διασωθει πολυς δρομος στη θεληση,την υπερβαση,τον τροπο και στην συνειδητοποίηση εκ μερους ολων οτι η προσήλωση σε εναν στοχο μπορει να φερει πολλαπλασια οφελη και αποτελεσματα απο ακριτες οικονομικες παροχες.

Ειναι στο μεταξυ ανθρωπιστικα και κοινωνικα εγκαθιδρυμένες πολυ πιο ευκολα και με λιγοτερο κοστος γινονται πραγματικοτητα. 

2)Ετσι συμφωνα με τα παραπανω η μεταρρυθμιση του σημερινου εκπαιδευτικου συστηματος ωστε να εχουμε μια <παιδαγωγικη και ενα σχολειο για ολους τους μαθητες>,ερχεται ευκολοτερα οταν η οργανωμενη συλλογικη εκφραση των εκπαιδευτικων αλλα και των

επιστημονικων προσεγγισεων συμβαδιζουν ιδεολογικα στο οτι ¨<η ειδικη αγωγη αποτελει αναποσπαστο κομματι της γενικης εκπαιδευσης>. 

Με την εισαγωγη διαφοροποιημενων τροπων διδασκαλιας ,την αναθεωρηση των προγραμματων σπουδων και στη φυσικη και στην εξατομικευμενη εκδοχη της.Αφου ο ρολος του ατομικου εκπαιδευτικου προγραμματος στην πρακτικη της ειδικης αγωγης ειναι μια κοινη ταση στις ευρωπαικες χωρες και εχει γινει προοδος σε σχεση με αυτο το θεμα. 3)Δεν ειναι μοναχα η εξασφαλιση οσων δυνατον περισσοτερων πορων,μιας και η οικονομικη απραξια των τελευταιων ετων εχει φερει σε βηματα προς τα πισω την ειδικη αγωγη στη χωρα μας και εχει θεσει πολλα παιδια αμεα εκτος του εκπαιδευτικου και κατα συνεπεια κοινωνικου πεδιου.Βεβαια παντα οι ποροι ειναι απαραιτητοι αλλα εξισου ειναι σημαντικο αυτοι να τυγχανουν αποτελεσματικης διαχειρισης,και οχι κατασπαταλησης ανευ λογου και κακοδιαχειρισης,με ιεραρχηση στοχων και προτεραιοτητων .

Η υποχρηματοδότηση ,ειδικα των τελευταιων ετων στρεβλωνει τις προοπτικες της χωρας στην κοινωνια της γνωσης και την καθημερινη ορθη λειτουργια των σχολειων.

Για οσο αυτο συνεχιστεί .τοσο η διεκδικηση του μεγαλυτερου δυνατου αποτελεσματος με το το μικροτερο κατα το δυνατο κοστος πρεπει να μας διακατέχει. 

4)Η υπεραξια της δημιουργιας ενταξιακα καλυτερης στα κοινα σχολεια και η συστηματικη καλλιεργεια των καταλληλων αντιληψεων σε ολα τα παιδια και τους γονεις τους ειναι το πιο μεγαλο στοιχημα,που αυτη η προσπαθεια που εγινε,πρεπει να κερδισει. 

Η προοδευτικη δυναμη της ενταξης δυναται να δημιουργησει <<εναν μη διαχωρισμενο ,ποικιλομορφο πληθυσμο παιδιων και νεων στο σχολειο ,θα δημιουργησει σχολεια τα οποια θα ειναι πιο ευαισθητα και πιο ανθρωπινα προσανατολισμενα.>> Και αυτο θα δημιουργησει μια νεοτερη γενια η οποια θα ειναι πιο ανεκτικη και θα αποδεχεται περισσοτερο τις διαφορες.Θα συνδεεται δηλαδη με βασικες παιδαγωγικες αρχες και αξιες και δεν θα αποτελει κανενος ειδος<παραχωρησης>προς ενα κοινωνικο τμημα(ομαδα αμεα για παράδειγμα)

Και εδω παλι στο πεδιο της ιδεολογιας κρινεται το κυριο μερος της προσπάθειας ,γιατι εδω οχυρωνονται οι πιο συντηρητικες και αντιανθρωπιστικες συμπεριφορες οπου το <<ζητημα ειναι να αποκλειστει ο αλλος οταν το θεαμα της ετεροτητας το θετει υπο αμφισβητηση την κανονικότητα ,της οποιας ο καθενας υποτιθεται οτι ειναι φορεας. 

5)Η καταλληλη αρχικη εκπαιδευση /καταρτιση και επιμορφωση των εκπαιδευτικων και των επαγγελματιων ,οι οποιοι θα σηκώσουν το μεγαλυτερο βαρος της ολης προσπαθειας εχει ως βασικο στοχο η εν λογω προσπαθεια-προγραμμα της επικαιροποιησης των γνωσεων μιας και ειναι διαπιστωμενο το σοβαρο ελλειμμα της ενταξιακης παιδαγωγικης καταρτισης σε μεγαλη μεριδα των εκπαιδευτικων. 

6)Ακομη σε αυτη την επιμορφωση ενα μεγαλο κομματι ανηκει δικαιωματικα στους επαγγελματιες της ειδικης αγωγης (κοινωνικος λειτουργος-ψυχολογος) οι οποιοι θα πρεπει να δημιουργησουν εναν συνδετικο και αλληλοτροφοδοτούμενο κρικο μεταξυ των γονεων των αμεα και των εκπαιδευτικων με την ενεργο συμμετοχη των γονεων αμεα και την ενδυναμωση και εξειδίκευση των δεξιοτήτων τους με τετοιο τροπο ,ετσι ωστε να πολλαπλασιαστει και να διευκολυνθεί το έργο και τα αποτελεσματα της προσπάθειας των εκπαιδευτικων και της διδασκαλιας .

Η σημερινη συνολικη <εικονα αποστασης> μεταξυ σχολειου και οικογενειας και της ελλειματικης τους σχεσης ειναι απο τις αιτιες απαξιωσης της εκπαιδευσης και αγωγης. 

7)Ακομη μια συνδεση,η οποια θα πρεπει να κατεχει ξεχωριστο ρολο στη σχολικη ενταξη ειναι η συνδεση της πολιτικης ενταξης ως προϋποθέσεις και προαπαιτουμενο για την επαγγελματικη και κοινωνικη ενταξη και ταυτόχρονα να εξαρταται διαλεκτικα απ αυτες και να αποτελουν μια ολοτητα και να ειναι συνολικη και αδιασπαστη σαν πορεια .Αλλωστε τοσο

η ενσωματωση οσο και η ενταξη αντιπροσωπευτικων,πρωτα απο ολα μιας συγκεκριμενης στασης ζωης και επειτα καποιες μορφες οργανωσης της εκπαιδευτικης διαδικασιας. 8)Θαρρω των παραγοντων του εκπαιδευτικου συστηματος (και οχι μονο της ειδικης αγωγης)δηλαδη η συστηματικη φυση της επηρεαζει το ολο περιεχομενο και τη δυναμικη της ενταξης (ετσι για παράδειγμα το ιδιαιτερο πολιτιστικο και μορφωτικο περιβαλλον του σχολειου και ειδικα οι καλες σχεσεις μεταξυ των μαθητων ειναι σημαντικες για την προσωπικη και κοινωνικη αναπτυξη των παιδιων και οι μαθητες μπορουν να λειτουργουν και αυτοι σαν μοντελα -φορεις επιδρασης και ως εκπαιδευτες για τη μαθηση του αλλου.! 9)Η αναπτυξη ερευνας για την παρατηρούμενη διασταση μεταξυ πολιτικης και πρακτικης στο βαθμο που η διασταση οφειλεται σε επιστημονικα-παιδαγωγικα-κοινωνιολογικα προβληματα με σκοπο τον εντοπισμο των στοιχειων που θα πρεπει να διεπουν την πρακτικη της πολιτικης για την ειδικη εκπαιδευση. 

Το ερωτημα για την ενταξη των αμεα στην εκπαιδευση στην σημερινη συγκυρια παραμενει σε εκκρεμοτητα.Ειναι δυνατη η ενταξη ή οχι.Προκειται για πολιτικο -κοινωνικο ερωτημα που δεν μπορει να απαντηθει αρνητικα ή θετικα.Η εκαστοτε πολιτεια πολλες φορες νομοθετεί σε ενα συμβολικο επιπεδο χωρις να ενδιαφερεται για τα μετρα που θα φερουν και την υλοποιηση .Αν η νομοθετηση γινεται στο πλαισιο μιας πολιτικης και δεν συνοδευεται απο τις απαραιτητες ενεργειες τοτε στην περιπτωση μας για την ενταξη μπορει τα αποτελεσματα να παρουν αρνητικη τροπη.Μαλιστα στην περιπτωση μιας κακης εφαρμογης ,η ενταξη μπορει να καταστει μια τιμωρητικη,ματαιωτικη και αρνητικη εμπειρια και για τις δυο πλευρες(αμεα και κανονικα παιδια)χωρις την παροχη της καταλληλης υποστηριξης υποδομων και ειδικων επιμορφουμενων και καταλληλων.Σε αυτο το προγραμμα των Ελληνικων Πανεπιστημιων ,των οποιων τα αποτελεσματα παρουσιαστηκαν ,εγινε μια ολοκληρωμενη και πολυπαραγοντικη προσπαθεια και θαρρω οτι τα αποτελεσματα της θα ειναι στην προοδευτικη και θετικη κατευθυνση.Κι επειδη συμμετεχουν και φορεις και οργανωσεις απο το αναπηρικο κινημα πιστευω οτι το ολο σχημα της συλλογικης δρασης αποτελει το συγκριτικο πλεονεκτημα των κοινωνικων διεκδικησεων και κινηματων απεναντι στον φιλελευθερισμο και στην ιδιωτευση. 

Η ολη παρεμβαση της ενταξης δεν μπορει παρα να ξεκινα απο τις μικρες ηλικιες ,οπου και η εγκαιρη διαγνωση αλλα και η αντιστοιχη στηριξη,μπορουν να δωσουν καλυτερα αποτελεσματα για την κατακτηση της αυτονομιας των αμεα. 

Το στοιχειο που σπαει τον κυκλο της ενοχης και της καθηλωσης του ατομου με αναπηρια ειναι η αισθηση οτι ειναι χρησιμος ,οτι συνεισφερει στο κοινωνικο του περιβαλλον.Να μπορει να παιρνει μονο του οσο το δυνατον μονο του τις αποφασεις που το αφορούν και να βιωνει τους τοπους της ελευθεριας μεσα απο τις προσωπικες δυναμεις και δυνατοτητες. 

Ολοι κερδιζουν οταν μια περιθωριοποιημενη κοινωνικη ομαδα βγαινει στο ''φως του ηλιου''

Ισως γιατι μονο αυτοι κατι ειχαν να πουν για εναν κοσμο πιο δικαιο.