Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΣΤΗ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΟΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟ ΤΩΝ Α.ΜΕ.Α

MIRIOUNIS MANTHOS (2).pdf

Λήψη PDF • 380KB

Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ ΚΑΙ Η

ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΣΤΗ ΜΑΘΗΣΗ ΚΑΙ ΣΤΟΝ

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΣΑΝΑΤΟΛΙΣΜΟ

ΜΑΝΘΟΣ ΜΥΡΙΟΥΝΗΣ

ΨΥΧΟΛΟΓΟΣ-ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΗΣ

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΟΣ ΣΥΜΒΟΥΛΟΣ

«Μπορείς να ανακαλύψεις περισσότερα

για έναν άνθρωπο μέσα σε μια ώρα

παιχνιδιού, απ’ ότι μέσα

σ’ ένα χρόνο συζήτησης»

Πλάτωνας

427-347 π.Χ.

Vygotsky, 1997:

«Ο δάσκαλος συνεργάτης και βοηθός, προσεγγίζει το επίπεδο

σκέψης των μαθητών (μέσω του παιχνιδιού) και προσφέρει

σκαλωσιά για την μετάβαση στην επικείμενη ανάπτυξή τους».

Η ειδική αγωγή και εκπαίδευση απευθύνεται σε άτομα με ειδικές

εκπαιδευτικές ανάγκες, με νοητικές, σωματικές, αισθητηριακές,

ψυχολογικές, κοινωνικές και συναισθηματικές ιδιαιτερότητες, που

παρουσιάζουν δυσκολίες στην μάθηση και στην γενικότερη προσαρμογή

τους, στα διάφορα κοινωνικά και εκπαιδευτικά πλαίσια, όπου είναι

επιθυμητό και σημαντικό να συμμετέχουν.

Η ισότιμη ένταξή τους στην εκπαίδευση και κατόπιν στην κοινωνία και τον

επαγγελματικό στίβο, πρέπει να αποτελεί στόχο όλων μας, μιας και όλοι

μας έχουμε να κερδίσουμε από την ομαλή προσαρμογή τους και την

συμμετοχή τους σαν ενεργά μέλη της!

Η εμπειρία που έχουμε αποκομήσει, σαν κοινωνία αλλά και σαν ειδικός

και άμεσα εμπλεκόμενοι στην διαδικασία αυτή, μας φανερώνει πως

όταν δίνονται ευκαιρίες και παρέχονται κίνητρα και ενθαρρύνσεις στα

Άτομα με με Ειδικές Ανάγκες, αυτά αποδεικνύονται χαρισματικά και με

ιδιαίτερα και σπάνια ταλέντα.

Όμως για να προσβλέπουμε και να στοχοθετούμε κάτι τέτοιο, δεν

φτάνουν οι επικεφαλίδες, οι καλές προθέσεις και οι μεγαλόστομες

δηλώσεις.

Χρειάζονται επιστήμονες ειδικά καταρτισμένοι, οι οποίοι θα θέσουν τις

κατάλληλες βάσεις για την καλύτερη διαμόρφωση των

προσωπικοτήτων των παιδιών αυτών, πράγμα το οποίο πρέπει να

ξεκινά απ’ όσο το δυνατόν μικρότερες ηλικίες.

✓ Σαφέστατα και πρώτα απ’ όλα, υπάρχει η ανάγκη για ένα σχέδιο

ολιστικό και προσωποκεντρικό για το κάθε παιδί με ιδιαιτερότητες, έτσι

ώστε να γνωρίζουμε τους στόχους, τους οποίους επιθυμούμε και

δυνάμεθα να πετύχουμε και να προχωρήσουμε στην συστηματική και

οργανωμένη προσπάθεια, για την επίτευξή των (στόχων).

✓ Η παιγνιοθεραπεία και το δημιουργικό παιχνίδι είναι μια μέθοδος που

είναι ευεργετική, από κάθε άποψη, για τα παιδιά με αναπηρία, μιας και

μέσα από αυτή την προσέγγιση βοηθιούνται να εκφράσουν τον εαυτό

τους και τις ιδιαίτερες πτυχές του, να εξερευνήσουν και να

συμφιλιωθούν με τα συναισθήματά τους και να κατανοήσουν πλευρές

και συνθήκες της ζωής, με τις οποίες θα έρθουν αντιμέτωπα αύριο

(στην συνέχεια της ζωής τους).

Τομέας 2: Ἡ ψυχοθεραπευτική σχέση

✓ Μέσα από την διαδικασία του παιχνιδιού, είναι σαφές ότι το κάθε παιδί

επικοινωνεί με το περιβάλλον του, κοινωνικοποιείται, κατακτά ένα

σημαντικό ορόσημο στην αυτογνωσία του, μαθαίνει για τον κόσμο και

διαμορφώνει (αλλά κυρίως διαμορφώνεται) από ένα πλήθος βασικών

κοινωνικών, νοητικών, γνωστικών, φυσικών, συναισθηματικών και

φυσικών διεργασιών που θα ήταν δύσκολο (αν όχι ανέφικτο) να

εκφράσουν αλλιώς, μόνο από την λεκτική επικοινωνία.

✓ Λόγω της ιδιαιτερότητας κάθε παιδιού ξεχωριστά και του μοναδικού

τρόπου με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον κόσμο, το σημαντικό που

πετυχαίνουμε με την παιγνιοθεραπεία δεν είναι μονάχα η επικοινωνία

του παιδιού με το ευρύτερο περιβάλλον του, αλλά κυρίως ότι μέσω του

ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ, το ίδιο «επικοινωνεί» τον εαυτό του, στους

άλλους και στο εγγύτερο ή πιο πλατύ περιβάλλον του!

✓ Μέσα από το παιχνίδι το παιδί μαθαίνει να συνδυάζει και κυρίως να συμβαδίζει

τον εσωτερικό του κόσμο και το εξωτερικό περιβάλλον στο οποίο ζει και ανήκει. ✓

Ανακαλύπτει συνεχώς και αποκτά νέους τρόπους συμπεριφοράς και σκέψης, που

του επιτρέπουν να διαβιώνει καλύτερα και ευχερέστερα στην καθημερινότητά

του αντιμετωπίζοντας τις νέες προκλήσεις, στις οποίες δοκιμάζεται. ✓ Είναι βασικό

να τονιστεί ότι η βιωματική μάθηση μέσω του παιχνιδιού, είναι αναγκαίο να

διενεργείται μέσα σε ένα ασφαλές περιβάλλον, όπου το παιδί θα μπορεί να είναι ο

εαυτός του και να είνα υποστηρικτικό κατά τέτοιο τρόπο έτσι ώστε να μπορεί να

δοκιμάζει να ξεπερνά τον εαυτό του και να ενισχύεται να ανακαλύπτει, ολοένα και

περισσότερα γνωρίσματά του και ιδιαίτερα ταλέντα του.

✓ Γι' αυτό είναι πολύ σημαντικός ο ρόλος του Ειδικού Παιδαγωγού/Ψυχολόγου από

τον οποίο το παιδί θα λαμβάνει συναισθηματική υποστήριξη αλλά και μαζί να διερευνήσουν και να δημιουργήσουν ένα πιο λειτουργικό επίπεδο, που θα στηρίζεται στην ενίσχυση της αυτοπεποίθησής του και της αυθεντικότητάς του.

Το παιδί μέσα από το παιχνίδι που θα είνα προσαρμοσμένο και προσωποποιημένο στις δικές του ατομικές ανάγκες, θα επιδιώξει να απομακρύνει τις αρνητικές και δυσάρεστες εμπειρίες

και τα συναισθήματα που μπλοκάρουν την μάθηση και την εξέλιξή του.

Αντίθετα μαζί με τον θεραπευτή, θα προσπαθήσουν να αποκτήσουν μια πιο όμορφη θέαση για τον κόσμο μέσα από μια πιο φωτεινή και λειτουργική οπτική.

✓Το παιχνίδι, σαν παιδαγωγικό μέσον, μπορεί να δημιουργήσει συναισθήματα ασφάλειας, κατανόησης, αποδοχής και εμπιστοσύνης από την πλευρά του παιδιού.

✓ο ρόλος του Ειδικού Παιδαγωγού/Θεραπευτή/Ψυχολόγου/Ψυχοπαιδαγωγού που παρακολουθεί και συμμετέχει στην διαδικασία του παιχνιδιού, του δίνει τη δυνατότητα να λαμβάνει ένα πλήθος πολύτιμων και πολυποίκιλων πληροφοριών για το παιδί (που πρέπει να

αντιμετωπίζεται σαν ΕΝΑ και ΜΟΝΑΔΙΚΟ) που έχουν να κάνουν με ιδιαίτερες κλίσεις

και ατομικές ικανότητες του κάθε παιδιού με Αναπηρία.

✓ Με την ενεργητική συμμετοχή του θεραπευτή που οφείλει να έχει οξυμένη την

προσοχή του και να λειτουργεί με όλες του τις αισθήσεις σε επιφυλακή.

✓ Να αφουγκράζεται με δημιουργικό τρόπο και να εξελίσσει με συστηματικό τρόπο, όλες

εκείνες τις ανάγκες, τις επιθυμίες και κυρίως τις αναξιοποίητες ικανότητες του παιδιού

και μαζί να τις πάνε παραπέρα, ώσπου αυτές να παγιωθούν και να συγκεκριμενοποιηθούν.

✓ Είναι μια διαδικασία, όπου μέσα από το ΠΑΙΧΝΙΔΙ και την μάθηση που

επιτυγχάνεται, βήμα βήμα και με σταθερό τρόπο, φτάνουμε σε μια κυψέλη

δυνατοτήτων, που έχει το παιδί με αναπηρία, και που μαζί με το σύνολο των

κινήτρων του μπορούμε να εξελίξουμε και να συστηματοποιήσουμε εντατικότερα

δίνοντάς του μια πιο επαγγελματική χροιά.

✓ Η παρατηρητικότητα, η ανίχνευση και η δοκιμασία μέσα στο παιχνίδι του Παιδιού,

μέσα από τεχνικές «δημιουργικής απεικόνισης», «σχεδίου», «χορού και κίνησης»,

«παιχνίδι ρόλων», «θεατρικής αναπαράστασης», δίνει τη δυνατότητα στον

θεραπευτή, που πρέπει να ξέρει πότε να παρεμβαίνει και πότε να μην είναι καθόλου

κατευθυντικός, να διακρίνει τάσεις, κλίσεις και ταλέντα που υπάρχουν και

προκύπτουν σε υπολανθάνουσα μορφή.

✓ Να τονιστεί πως είναι σκόπιμο, αυτή η διαδικασία μάθησης μέσω του παιχνιδιού,

αλλά και ανίχνευσης επαγγελματικών ταλέντων και κλήσεων να αρχίσει από πολύ

νωρίς, όπου οι επαγγελματικές επιλογές έχουν την μορφή έμπνευσης (αποτελούν

στοιχείο έμπνευσης), που σχετίζεται (φανερώνεται) κυρίως με το παιχνίδι αλλά και

την φαντασία, καθώς αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο αυτά αποτυπώνονται.

✓ Οι σύμβουλοι/θεραπευτές επαγγελματικού προσανατολισμού των Ατόμων με

Αναπηρία οφείλουν να ενθαρρύνουν τους μαθητές τους, να αναπτύξουν την

φαντασία τους, να έρθουν σε επαφή με την εργασιακή πραγματικότητα και να

συνειδητοποιήσουν και τους περιορισμούς που συνεπάγεται η κάθε αναπηρία.

Έτσι οφείλουν:

❖ Να παρέχουνο πληροφορίες και να συναποφασίζουν (σε συνεννόηση με το

οικείο/οικογενειακό περιβάλλον) για το κατάλληλο επάγγελμα.

❖ Να ανακαλύπτουν επαγγέλματα (κατά περίπτωση πάντα) που να μεγιστοποιούν τα

ταλέντα του μαθητή και να ελαχιστοποιούν τις αδυναμίες του.

❖ Να προσομοιώνουν περιβάλλοντα εργασίας.

❖ Να δίνουν έμφαση στην απόκτηση καθημερινών πρακτικών δεξιοτήτων.

❖ Γίνεται κατανοητό ότι ο ειδικός παιδαγωγός, ο οποίος γνωρίζει μέσα από ψυχισμό του

παιδιού τις ιδιαίτερές του ανάγκες, να ενημερώνεται υπεύθυνα για τις προϋποθέσεις

εισόδου σε κάθε επάγγελμα (απασχόληση) και τις ιδιαίτερες συνθήκες του κάθε

χώρου εργασίας.

❖ Η απόκτηση της Αυτογνωσίας, αρχικά μέσα από το παιδικό παιχνίδι, μετά μέσω της

μάθησης και της προσομοίωσης (παιχνίδι ρόλων) από την πλευρά του μαθητή είναι αποφασιστικής σημασία αφού σταθμίζει το πραγματικό δυναμικό του και συνειδητοποιεί τις δυνατότητες και τις αδυναμίες του.

❖ Θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε το παιχνίδι, που ενέχει μάθηση και ανιχνεύει

επαγγελματικές προθέσεις, ότι λειτουργεί σαν θερμοκοιτίδα των ταλέντων και των

ιδιαίτερων ικανοτήτων, που με την στοχευμένη συνδρομή του Ειδικού Παιδαγωγού,

αυτά ενδυναμώνονται, εξελίσσονται, δοκιμάζονται ή ακόμη και τροποποιούνται, έτσι

ώστε αργότερα να μορφοποιηθούν και να συγκεκριμενοποιηθούν σε επαγγελματική

πλέον κατεύθυνση.

❖ Η οικογένεια και τα ζητούμενά της, το ίδιο το παιδί και ο μαθητής, με τα κίνητρά του,

μαζί με το Ειδικό Παιδαγωγό/Ψυχολόγο, συνδιαμορφώνουν και συναποφασίζουν για

την επαγγελματική πορεία που είναι εφικτό, να πραγματοποιηθεί και μάλιστα με

μεγάλη επιτυχία.

❖ Άλλωστε πολλές παιδικές συνήθειες, ταλέντα και χόμπυ μπορούν να εξελιχθούν σε

επαγγελματικές καριέρες και να διαμορφώσουν επιτυχημένους επαγγελματίες!

❖ ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΠΡΑΓΜΑ, ΑΠΟ ΤΟ ΝΑ ΚΑΝΕΙΣ ΤΟ ΧΟΜΠΥ ΣΟΥ

ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ...ΔΕΝ ΘΑ ΧΡΕΙΑΣΤΕΙ ΝΑ ΔΟΥΛΕΨΕΙΣ ΠΟΤΕ!

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΚΟΥ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ ΠΟΥ ΑΥΞΑΝΟΥΝ ΤΗΝ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ

❖ Να βοηθούν στην δημιουργία κοινωνικής αλληλεπίδρασης.

❖ Να διεγείρουν τις αισθήσεις του παιδιού.

❖ Να αναπτύσσουν το δυνατόν περισσότερο τις κινητικές τους δεξιότητες. ❖ Παιχνίδια

που διεγείρουν την φαντασία και είναι κοντά στα ιδιαίτερα ενδιαφέροντα του παιδιού.

❖ Να είναι συμβατά με τις τωρινές τους δεξιότητες για να μην απογοητευτούν. ❖ Να

στοχεύουν σε συγκεκριμένες και επιθυμητές νοητικές δυνατότητες - πιο υψηλές από τις

τωρινές δυνατότητες.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ ΓΙΑ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΑ ΚΑΙ ΒΕΛΤΙΣΤΑ ΜΑΘΗΣΙΑΚΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

❖ ΔΙΑΘΕΣΗ ΧΡΟΝΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΛΥΣΗΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΟΣ. (Κάθε παιχνίδι είναι και

μια μικρή μορφή μάθησης. Ας δώσουμε χρόνο στα παιδιά να κάνουν λάθη, να

ξανασκέφτονται και να αυτοδιορθώνεται).

❖ ΜΗ ΔΟΜΗΜΕΝΗ ΜΟΡΦΗ ΚΑΙ ΚΑΤΕΥΘΥΝΣΗ. (Αν κάτι πρέπει να είναι δομημένο

και να επισημανθεί θα πρέπει να αποτελεί την «σωστή πρόκληση» για μάθηση και

όχι κάτι που εμποδίζει την ευκαιρία μάθησης).

❖ ΝΑΙ ΣΤΑ ΛΑΘΗ ΚΑΙ ΠΟΛΥ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΟΡΘΩΣΗ (Προωθούμε

την επίλυση προβλημάτων και την ευελιξία της σκέψης-δώστε χρόνο να

επεξεργαστούν τα δικά τους λάθη).

❖ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΑΥΤΟΡΥΘΜΙΣΗΣ ΣΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ. ( Με ποικιλία στρατηγικών και

παιχνιδιών, το παιδί φτιάχνει το δικό του ρυθμό, που το βοηθά στη μάθησή του). ❖

ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΣ ΓΙΑ ΑΓΑΠΗΜΕΝΕΣ ΑΣΧΟΛΙΕΣ ΚΑΙ ΕΙΔΗ

ΠΑΙΧΝΙΔΙΟΥ (Μπορεί το παιδί να συνεχίσει να ζητά την ευχαρίστηση, την ηρεμία και

την μάθηση (φαντασία) και στο σπίτι. Έτσι οι γονείς πρέπει να μάθουν κάποιες

στρατηγικές.

ΒΕΛΤΙΣΤΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΜΕΓΙΣΤΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΘΕΤΙΚΩΝ

ΕΜΠΕΙΡΙΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ ΜΑΘΗΣΗΣ, ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ

❖ Πρόγραμμα στο παιχνίδι (καθημερινά διαφορετική

θεματολογία). ❖ Χαλαρά δομημένο πρόγραμμα με ανοχή στις

μεταβάσεις.

❖ Εργαλεία/παιχνίδια που προωθούν αισθητηριακά αποτελέσματα και δράση

(κινητικές δραστηριότητες, άλματα, οπτικές δραστηριότητες).

❖ Προστατευμένο περιβάλλον και προετοιμασία με ενημέρωση του παιδιού (για να μην

νιώσει ανασφάλεια).

❖ Συχνά διαλείμματα με συζήτηση (όπου παίρνουμε ανατροφοδότηση, αλληλεπίδραση

αλλά και δεν κουράζουμε το παιδί).

❖ Ομαδικό παιχνίδι (τεράστιος ο ρόλος του στην κοινωνικοποίηση και αποδοχή των

άλλων).

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Baumeister, Roy F. 1999 «The nature and structure of the Self: An Overview» In the Self in

Social Psychology, edited by Roy F. Baumeister 1-24.

Branaman, Ann ed 2001 «Self and Society».

Bruner Jerome 1986 «Play, thought and Language» Prospects Quarterly Review of Education

16: 77-83

Ellis Michael 1973 «Why People Play».

Erikson Erik 1963 «Childhood and Society» Second Edition.

Foucoult Michel 1977 «Disciperne and Punish: The birth of the

Prison». Freud Sigmund 1967: «Beyond the pleasure principle».

Ευστράτιος Παπάνης-Παναγιώτης Γιαβρίμης-Αγνή Βίκη «Καινοτόμες Προσεγγίσεις στην

Ειδική Αγωγή» Εκπαιδευτική έρευνα για τις ευάλωτες ομάδες

πληθυσμού.

Αγγελική Α. Τσαπανίδου «Από το παραδοσιακό στο δημιουργικό παιχνίδι« Εκδοτικός

Οίκος Α. Σταμούλη Θεσσαλονίκη.